Hier loop ik warm van

The Hotstepper goes Dutch

Wordt Vervolgd! (30)

with one comment

Wat kan een week lang duren! Tijd is subjectief, dat is maar weer eens bewezen. Geef een mens een cliffhanger en hij krijgt er gratis tijd bij. Uiteraard klopt dat niet, maar gevoelsmatig leek de week toch echt langer te duren. Ondertussen gaf mij dat mooi de gelegenheid eens na te denken over een aantal andere zaken. Als het feuilleton de hoofdzaak is, dan zijn de opmerkingen van de fans op de Facebookpagina van het feuilleton de afgeleiden, of de bijzaken. Hetzelfde geldt voor het blog dat collegablogger Etienne Stekelenburg en ik, ieder afzonderlijk, bijhouden. Inmiddels hebben we geregeld contact via Facebook en ik ontmoette Etienne in de Bastaard in Utrecht.

Afgelopen week postten we weer berichten over onze aantekeningen. Hoewel we ze ieder voor zich schreven, zaten er een aantal overeenkomsten in. Logisch zou je denken, ze gaan over hetzelfde onderwerp. Eens, werp ik dan tegen, maar wat ik vaak zo knap vind aan Etienne is dat hij andere onderwerpen uit het feuilleton belicht dan ik. Zo ook deze keer, maar toch bleken we daarnaast behoorlijk eensgezind.

Etienne: ‘Een topstuk Theo.’
Ik: ‘Dank! Ik heb net jouw stuk gelezen en ik ben bijzonder verrast door enkele overeenkomsten. Valt dat ook onder Conceptual Continuity of zitten wij gewoon weer op één lijn?’
Etienne:
Mij was hetzelfde opgevallen. Grappig.’

Op de een of andere manier zorgt het feuilleton voor teamspirit. Het verbroedert. Zonder ophef en verdere poeha. We doen het gewoon maar even. We staan niet in de schijnwerpers. Er doen dan ook geen 51 bekende Nederlanders aan mee. Ik bedenk me nu pas, dat als we destijds hadden geweten dat er een Kroning aan zou komen, we misschien een heel ander thema dan Geheimen hadden gekozen. Ben ik blij dat we geen glazen bol hadden. Dit is veel leuker en veel minder gezeik. Ondertussen staat de teller op Facebook op 779 Likes. Weer twee erbij. En Giphart is op dreef, dus het kan alleen maar meer worden!

Conceptual Continuity. Wat een prachtige term (die ik nog niet kende) voor iets wat ik dan gewoon de ‘rode draad’ noem. Zou het Gipharts levenslijn zijn? Zijn houvast? Als dat zo is zijn wij op Facebook zijn kluwe wol en is zijn oeuvre zijn steunpilaar. Daardoor kan hij, net als Theseus dankzij de draad van Ariadne, zijn weg naar het plot vinden. Het plot dat hij voor ogen had toen hij begon te schrijven, maar dat hij nu met dank aan zijn lezers langs een ander pad moet zien te bereiken, dan waarlangs hij destijds  had gedacht er te kunnen komen. Klinkt dit warrig? Excuus. Maar sla er de literatuur op na en, ja,  Etienne Stekelenburg heeft een punt. Als muziekkenner en liefhebber van Frank Zappa vraagt hij zich in zijn blog af hoe Giphart dit noemt. Het antwoord laat op zich wachten, want de volgende aflevering is pas over twee weken. Met de draad van Ariadne heb ik een voorzet gegeven. Het zou me echter niets verbazen als Giphart het gewoon leitmotiv, of in goed Nederlands, leidmotief noemt. Behalve dat dit een muzikaal thema is, wordt het namelijk ook in de literatuur gebruikt om een terugkerend motief aan te duiden.

Goed. Genoeg zijpaden bewandeld. Terug naar het feuilleton. Terug naar het verhaal. In de vorige aflevering zette Bibi de tijdbom op scherp. Het aftellen is begonnen.

‘En weet je zeker…’ Dit was de stem van Bibi. Ze had moeite om over het gelach van haar tafelgenoten uit te komen. Toen ze eindelijk de aandacht had, riep ze: ‘En weet je zeker dat het niet met Frederique was?’

Dit waren de laatste zinnen van Aflevering 29, Het interview. Zowel Etienne als ik maakten een opmerking over de impact van die zinnen. Allebei maakten we een verwijzing naar de spreekwoordelijke speld die je na deze ontboezeming zou kunnen horen vallen. Giphart begint er Aflevering 30, Stilte, mee. (Meteen de titel verklaard) Hij gaat echter een stapje verder, want hij relateert de stilte aan beweging en geluid, waardoor hij haar nog meer gewicht geeft. Soms omschrijft men stilte als drukkend om haar ‘zwaarte’ te geven. Dat kan, maar drukkende stilte is statisch. Giphart voelt goed aan dat dit niet het type stilte is waarop we zitten te wachten. Het is niet het soort stilte dat past bij een groep als De Vijf met aanhang. Hij trakteert ons dus op een dynamische stilte:

De uitdrukking wil dat er een stilte valt, maar de stilte na de geschreeuwde woorden van Bibi stortte, kletterde, donderde over het gezelschap heen. Verbijsterde gezichten, grote ogen, open monden.

De stilte viel niet. Ze stortte, ze kletterde en donderde. Het resultaat: mimische sociale interactie. Verbijstering. Grote ogen. Open monden. Alle als resultaat van en als uiting van stilte. Ondertussen moeten we niet vergeten dat deze scène zich afspeelt in een bomvol restaurant in de kerstvakantie op Vlieland. Het kan dus onmogelijk echt stil zijn geweest, maar dat doet er niet toe. Ik moest direct denken aan een uitgave van het CPNB uit het begin van dit jaar. Het was in het kader van de Maand van de Spiritualiteit en het heette Doodstil. Hierin stelde de schrijver, Jan Mulder, ‘Stilte wordt niet rauw geconsumeerd, men wil er graag geluid bij.’ En hoewel niemand van De Vijf om deze stilte vroeg, kregen ze er geluid bij. Het geroezemoes op de achtergrond, zorgde ervoor dat de stilte kleur kreeg, diepte en ernst.

En toch waagde Rosalie een extra poging om geluid toe te voegen: ‘[Ze] probeerde de gespannen stilte te doorbreken met een ontwapenend bedoelde monosyllabische uitroep van gespeelde ontzetting. Het klonk bijna verlekkerd.’ Ondertussen laat Giphart de stilte doodgemoederd voortgalmen in onze gedachten en zet een boom op het Koelesjov-effect, dat hij vervolgens in zijn kantlijn nader toelicht.

De titel van het verhaal is goed gekozen. Stilte. Na de theorie over het Koelesjov-effect lijkt het erop alsof het leven weer op gang komt. Kick herneemt zich en zegt tegen zijn zoontje:  ‘Mamma maakt maar een grapje.’

Bij sommigen van De Vijf klonk opgelucht gelach en anderen maakten verzoenende geluiden. Dat soort grapjes werden in de vriendenkring wel vaker gemaakt. (…)
Hèhè, Bibi zat te stangen, ze had het gezelschap in de maling genomen met haar uitroep. Om de mond van Pim verscheen een vrolijke glimlach. Ook Kick keek Bibi stralend aan. Ha, Mamma zat maar wat te dollen. Bibi zei, emotieloos: ‘Ik maak helemaal geen grap. Wat denk je, dat ik daar grappen over maak?’

Weer die stilte, weer die gestokte stroom contact calls, weer die blikken in de richting van Bibi. Bibi keek nog steeds strak naar Kick.

Een kernexplosie. Een neerstortend vliegtuig. Een mitrailleur die wordt leeggeschoten.

Je voelt als lezer de sfeer deinen. Het is als de golven aan het strand, niet veel verder op. Even zwelt het rumoer, dat zo typisch is voor groepen, aan als de golven die bij vloed op het land worden geworpen, maar dan trekt het water zich (relatief geruisloos) terug en is iedereen zich weer pijnlijk bewust van de leegte die achterblijft.

Het voltallige gezelschap wachtte op Bibi’s spottende glimlach, de bevrijdende ontlading. Nee, natuurlijk vroeg ze zich niet serieus af of haar man Kick en haar beste vriendin Frederique wel eens naakt met elkaar in bed hadden liggen vozen. Dat was een onzinnig idee.

De titel van het verhaal is heel goed gekozen en wordt mooi verbeeld in de zinnen. Tot twee keer toe laat de schrijver een voelbare stilte vallen voordat hij het verhaal zachtjes hervat. De woorden die hij de hoofdrolspelers dan in de mond legt zijn strikt functioneel. Kick zegt tegen zijn zoontje:

‘Volgens mij zouden de kinderen buiten het ontzettend leuk vinden als jij ook sneeuwballen komt gooien.’
Met lichte tegenzin liet Kick jr. zich zijn jasje aantrekken, terwijl de anderen van de groep voorzichtig weer begonnen te murmelen en zich vooral met hun borden bezighielden.
Pim hield zich stil. Frederique zat verstijfd achter haar voor de helft opgegeten bord geitenkaassalade met honing-cranberrysaus.
Toen het Kick niet lukte om het ritsje van het winterjasje dicht te krijgen, zakte Bibi plotseling door haar knieën. Ze nam de rits van haar man over, en met een venijnig gebaar lukte het haar wel de jas te sluiten.
‘Ik loop wel even met je mee naar buiten’, zei ze tegen kleine Kick, waarna ze hem met een beetje dwang in de richting van de uitgang begeleidde. Toen Bibi bij de deur was, liet Rosalie weer een langgerekte monosyllabische uitroep van ontzetting horen, die opnieuw bijna verlekkerd klonk.

Zonder afscheid te nemen van zijn moeder rent Kick jr. naar een groepje meisjes die een sneeuwpop maken. Zonder afscheid te nemen van de groep, besluit Bibi het voor gezien te houden. In stilte stapt ze op haar fiets en in stilte fietst ze weg.

Giphart schrijft in de slotalinea:

Kick jr. keek haar niet na en ook in Het Posthuys zag niemand van De Vijf haar vertrekken. Bibi wilde per se weg, hoe koud het ook was, hoe lang de tocht naar het dorp zou duren, hoe stil het onderweg zou zijn.

Het is de laatste verwijzing naar stilte, maar in mijn hoofd galmde de echo ervan nog lang na. Zonder jas op fiets? In de winter! Dat gaat even goed. Maar dan? En ongetwijfeld wordt de innerlijke rust van Bibi doorbroken. Dat gebeurt hetzij door een heftige discussie met zichzelf, een flashback in de vorm van een herinnering die ze met ons deelt, of door een stem die haar roept. Een stem die haar weer bij zinnen brengt en ons mee terug voert in het verhaal. Een stem die ons als de Draad van Ariadne uit het labyrint van onze gedachten en speculaties voert. De vraag is alleen, van wie is die stem? Wie roept haar? Gaat iemand van de groep haar achterna? Is het Silvijn? Wederom zadelt Giphart ons op met een fijne cliffhanger en vele vragen. Daarbij verlaat hij ons land voor een week vakantie in den verre en weet niet of daar wifi is… Van rode draden naar draadloos. Wat schieten we er mee op? Ik vertrouw maar op de continuïteit die dit feuilleton in zich herbergt. Conceptueel zit het wel goed. Een weekje zonder feuilleton overleven we wel. Fijne vakantie Giph!

Eén reactie

Subscribe to comments with RSS.

  1. […] 24 april, een dag later dan ik had gepland, had ik eindelijk mijn blog over Aflevering 30, Stilte af. Het leidde tot een mailwisseling op de Facebookpagina van het […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: